Κατηγορία: μεταφράσεις

H ποίηση του Paul Celan ίσως να μην προορίζεται για να την καταλάβουμε, ίσως, όπως είπε ο Steiner, οποιαδήποτε ερμηνεία, και ακόμη και η ανάγνωσή της, να αποτελεί εισβολή. Με παράτολμο θράσος, ωστόσο, σκέφτηκα να μεταφράσω ένα από τα λιγότερο δύσβατα, και οπωσδήποτε το πιο διάσημο ποίημά του: Todesfuge.

Η πραγματική απόλαυση του ποιήματος κρύβεται εδώ, όπου ο ίδιος ο ποιητής το διαβάζει.

ΦΟΥΓΚΑ ΘΑΝΑΤΟΥ

μαύρο γάλα της αυγής πίνουμε τα βράδια
μαύρο γάλα πρωί μεσημέρι μαύρο γάλα και τη νύχτα
πίνουμε πίνουμε
σκάβουμε έναν τάφο ψηλά στα σύννεφα εκεί θα έχουμε άνεση
στο σπίτι κατοικεί ένας άνδρας παίζει με τα φίδια γράφει
γράφει στη Γερμανία καθώς πέφτει το σκοτάδι
η χρυσή σου κόμη Μαργαρίτα,
αυτό γράφει και φεύγει από το σπίτι κι αστράφτουν τα αστέρια και σφυρίζει για ναρθούν τα σκυλιά του
και σφυρίζει για ναρθούν οι Εβραίοι του και τους προστάζει να σκάψουν στη γη έναν τάφο
μας προστάζει μουσική για χορό να παίξουμε

μαύρο γάλα της αυγής σε πίνουμε τη νύχτα
σε πίνουμε το πρωί και το μεσημέρι σε πίνουμε το βράδι
πίνουμε σε πίνουμε
στο σπίτι κατοικεί ένας άνδρας παίζει με τα φίδια γράφει
γράφει στη Γερμανία καθώς πέφτει το σκοτάδι
η χρυσή σου κόμη Μαργαρίτα
η σταχτιά σου κόμη Σουλαμίτις σκάβουμε έναν τάφο στους ουρανούς εκεί θα έχουμε άνεση

φωνάζει σκάψτε βαθύτερα ανοίξτε λάκκο πιο βαθύ μέσα στη γη και εσείς και οι άλλοι
τραγουδήστε τώρα και παίξτε
αρπάζει το οπλο από τη ζώνη του και κραδαίνει τα μάτια του είναι γαλανά
εσείς με τα φτυάρια σκάψτε πιο βαθιά και οι άλλοι παίξτε μουσική για χορό

μαύρο γάλα της αυγής σε πίνουμε τη νύχτα
σε πίνουμε το πρωί και το μεσημέρι σε πίνουμε το βράδι
πίνουμε σε πίνουμε
στο σπίτι κατοικεί ένας άνδρας η χρυσή σου κόμη Μαργαρίτα
η σταχτιά σου κόμη Σουλαμίτις παίζει με τα φίδια
φωνάζει παίξτε πιο γλυκά το θάνατο ο θάνατος είναι δεξιοτέχνης από τη Γερμανία
φωνάζει τώρα παίξτε τα βιολιά πιο σκοτεινά και σαν καπνός στους ουρανούς θα υψωθείτε
θα βρείτε στα σύννεφα τάφο εκεί θα έχετε την άνεσή σας

μαύρο γάλα της αυγής σε πίνουμε τη νύχτα
σε πίνουμε το μεσημέρι ο θάνατος είναι δεξιοτέχνης από τη Γερμανία
σε πίνουμε το βράδι και το πρωί
πίνουμε σε πίνουμε
ο θάνατος είναι δεξιοτέχνης από τη Γερμανία τα μάτια του είναι γαλανά
σε πυροβολεί με σφαίρες μολυβένιες ξέρει καλό σημάδι
στο σπίτι κατοικεί ένας άνδρας η χρυσή σου κόμη Μαργαρίτα
αμολάει κατεπάνω μας τους σκύλους μας δωρίζει έναν τάφο στον ουρανό
παίζει με τα φίδια ονειρεύεται πως ο θάνατος είναι δεξιοτέχνης από τη Γερμανία

η χρυσή σου κόμη Μαργαρίτα
η σταχτιά σου κόμη Σουλαμίτις

Μεταφράζω τὸ πιὸ τολμηρὸ ἀπόσπασμα τῆς “ἀπολογίας” τοῦ Oscar Wilde στὸ δικαστήριο ποὺ τὸν δίκασε γιὰ τὴν ἐρωτική του προτίμηση. Ἡ ἀντίδραση τοῦ ἀκροατηρίου ἀνάγκασε τὸν δικαστὴ νὰ πεῖ, συνοψίζοντας τὸν σκοπὸ τῆς δίκης: “ἂν ὑπάρξει ἡ παραμικρὴ ἐκδήλωση συναισθήματος ἐφεξῆς, θὰ ἐκκενώσω τὴν αἴθουσα”.

Ὁ ἔρωτας ποὺ δὲν τολμᾶ νὰ πεῖ τὸ ὄνομά του στὴν ἐποχή μας εἶναι ἡ μεγάλη τρυφερότητα ποὺ ἐμπνέει ἕνας νέος ἄνδρας σὲ ἕναν μεγαλύτερο. Σὰν τὸν ἔρωτα ποὺ συνέδεσε τὸν Δαυὶδ καὶ τὸν Ἰωνάθαν, τὸν ἔρωτα ποὺ ὁ Πλάτων ἔθεσε ὡς βάση τῆς φιλοσοφίας του, τὸν ἔρωτα ποὺ ἀποτυπώνεται στὰ σονέτα τοῦ Μιχαὴλ Ἄγγελου καὶ τοῦ Σαίκσπηρ. Πρόκειται γιὰ μιὰ βαθιὰ πνευματικὴ ἀγάπη, ἁγνὴ καὶ ἄμωμη. Μιὰ ἀγάπη ποὺ ἐμπνέει καὶ διαπνέει σπουδαῖα ἔργα τέχνης ὅπως αὐτὰ τοῦ Σαίκσπηρ καὶ τοῦ Μιχαὴλ Ἄγγελου, καθὼς κι ἐκεῖνες τὶς δυὸ ἐπιστολές μου, ὅποια κι ἂν εἶναι ἡ ἀξία τους. Τὸν ἔρωτα αὐτοῦ τοῦ εἴδους δὲν τὸν καταλαβαίνει ἡ ἐποχή μας, γι᾽αὐτὸ τὸν περιγράφω ὡς ἔρωτα ποὺ δὲν τολμᾶ νὰ πεῖ τὸ ὄνομά του, καὶ ἐξαιτίας του βρίσκομαι αὐτὴ τὴ στιγμὴ ἐδῶ ὅπου βρίσκομαι. Ὅ ἔρωτας αὐτὸς εἶναι ὡραῖος, εἶναι ἐξαίσιος, ἀποτελεῖ τὴν πιὸ εὐγενὴ μορφὴ τρυφερότητας. Δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ἀφύσικο σὲ αὐτόν. Πρόκειται γιὰ ἔρωτα διανοητικό, ποὺ συχνὰ ἑνώνει ἕναν μεγαλύτερο καὶ ἕναν νεότερο ἄνδρα, καθὼς ὁ μεγαλύτερος διαθέτει νοῦ στιβαρὸ καὶ ὁ νεότερος ἔχει ἐμπρός του ὅλη τὴ χαρά, τὴν ἐλπίδα καὶ τὴ μαγεία τῆς ζωῆς. Ὁ κόσμος ἀδυνατεῖ νὰ τὸ καταλάβει αὐτό. Ὁ κόσμος χλευάζει τὸν ἔρωτα αὐτὸν καὶ τοὺς ἄνδρες ποὺ ἐρωτεύονται μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο τοὺς στέλνει ἐνίοτε στὸν δήμιο.